گزارشی از خبرگزاری ایرنا در مورد وضعیت نامناسب سفره های آب زیرزمینی در استان اردبیل؛
به گزارش ایرنا، کاهش ذخایر آب سفرههای زیرزمینی و سدها زنگ خطر را در استان اردبیل به صدا درآورده است ، تغییر اقلیم و کاهش بارندگیها یکی از دلایل این وضعیت اما مهمتر از آن برداشت بیرویه آب در بخشهای مختلف آشامیدنی، صنعت و کشاورزی بوده است.
کارشناسان، استاندارد برداشت سالانه آب از منابع دشت اردبیل را ۱۳۰ میلیون مترمکعب اعلام کردهاند در حالی که در سالهای اخیر رقمی بالغ بر ۶۳۲ میلیون متر مکعب آب از این دشت برداشت شده و این رقم پنج برابر ظرفیت آن است.
بهرغم انجام اقدامات غیرسازهای از قبیل پرکردن چاههای غیرمجاز، جلوگیری از اضافه برداشت منابع آبی مجاز، نصب و بکارگیری کنتورهای هوشمند آب و برق ، اطلاعرسانی وسیع بین مشترکان آب زیرزمینی و حذف قسمتی از آب آشامیدنی از منابع آب زیرزمینی و تامین آن از سد یامچی هنوز شاهد تداوم افت سطح سفرههای زیرزمینی استان هستیم.
علاوه بر سفرههای زیرزمینی به عنوان منبع استراتژیک و بین نسلی، وضعیت سدهای استان هم حال و روز خوبی ندارد و در حال حاضر ۳۰ تا ۴۰ درصد آبهایی که در پشت سدهای استان ذخیرهسازی میشد تعدیل و در سد یامچی که برای ۸۰ میلیون متر مکعب ذخیرهسازی آب طراحی و احداث شده بود کمتر از ۳۲ میلیون مترمکعب آب ذخیره شده است.
افت ۲۷ سانتیمتری آبخوان دشت اردبیل
علی حیدری اناری ، مدیرعامل شرکت آب منطقهای اردبیل در این باره گفت: آبخوان دشت اردبیل در معرض خطر افت سطح قرار دارد و طبق بررسیهای صورت گرفته سالانه شاهد افت ۲۷ سانتیمتری منابع آب زیرزمینی در آبخوان دشت اردبیل هستیم.
وی خواستار عزم همگانی برای علاج بخشی افت آبخوان دشت اردبیل شد و اظهار کرد: شرایط ۲ دشت اردبیل و مشگینشهر به علت وضعیت نامناسب آبخوانها بحرانی است و افت سالانه سطح آب زیرزمینی در این ۲ دشت دغدغهها و نگرانیها را دوچندان میکند.
حیدری اناری افزود: در دشت ممنوعه و بحرانی اردبیل چهار هزار و ۵۰۰ چاه وجود دارد و به علت وضعیت نامناسب نصب کنتورهای هوشمند حجمی و تقلیل پروانهها در این چاهها جزو اولویتهای اصلی شرکت قرار گرفته است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای اردبیل ظرفیت تولید آب در این استان را ۲.۲ میلیارد متر مکعب اعلام کرد و گفت: ۴۰۰ میلیون متر مکعب از این منابع آب زیرزمینی مربوط به چشمهها، چاهها و قناتها و یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون متر مکعب نیز مربوط به آبهای سطحی است.
حیدری اناری اضافه کرد: در سالهای گذشته ۲۲ میلیون متر مکعب اضافه برداشت آب در دشت اردبیل اتفاق افتاده که با نصب کنتورهای هوشمند و تقلیل پروانه این میزان به ۱۲ تا ۱۳ میلیون متر مکعب تقلیل یافته است.
وی ادامه داد: به رغم تلاش و هماهنگی بین ۲ مجموعه آب و جهاد کشاورزی استان و پیادهسازی برنامههای مدیریت مصرف آب در سالهای اخیر شاهد توسعه اراضی کشاورزی در محدوده دشت اردبیل هستیم و این موضوع موجب فشار حداکثری بر منابع آب به ویژه در منابع آبهای زیرزمینی شده است.
حیدری اناری بیان کرد: به علت تأمین نشدن آب کشاورزان از سد یامچی، بهرهبرداری از چاههای کشاورزی در سالهای اخیر افزایش یافته و این امر به اضافه برداشت چاهها در دشت اردبیل منجر شده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای اردبیل با بیان اینکه ۷۰ درصد آب مردم اردبیل از طریق سد یامچی و ۳۰ درصد آب نیز از طریق منابع زیرزمینی تأمین میشود، افزود: ۹۳ درصد مصرف آب استان در بخش کشاورزی، ۶ درصد آشامیدنی و یک درصد نیز صنعت بوده است.
تغذیه مصنوعی و تقویت آبخوان از طریق انتقال آب
حمید فضایلی ، معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای اردبیل هم در این باره گفت: مطالعه استفاده از آب مازاد و سیلابی رودخانههای شرق و غرب دشت اردبیل برای تغذیه مصنوعی و تقویت آبخوان از طریق انتقال آب به زمینهای خاکبرداری شده مدنظر بخش آب استان قرار دارد.
وی اظهار کرد: انتقال آب از حوضههای مجاور به منظور تامین آب آشامیدنی و صنعت و افزایش بهرهوری مصارف آب کشاورزی در جهت تعادل بخشی و تعدیل کسری آبخوان دشت اردبیل جزو برنامههای عملیاتی بخش آب استان قرار گرفته و برنامهها با جدیت پیگیری میشود.
فضایلی با اشاره به برنامهریزی به منظور زونبندی و تعیین نقاط بحرانی و متوسط و عادی و افت تراز آبخوان دشت اردبیل افزود: اجرای طرح تجمیع چاهها در شهرکهای صنعتی، اجرای مستمر و موثر طرحهای تعادل بخشی و اطلاع رسانی، آموزش، فرهنگ سازی و جلب مشارکت مردمی از جمله اقداماتی است که در راستای علاج بخشی دشت اردبیل توسط بخش آب استان صورت میگیرد.
وی با اشاره به اینکه مطالعات آبهای سطحی در ۱۷۸ ایستگاه آب و هواشناسی الکترونیکی، مکانیکی و مطالعات آب زیرزمینی در شبکه پیزومتری چهار دشت در استان در حال بهرهبرداری است، ادامه داد: این امر در راستای هماهنگی بیشتر در ارائه دادهها و ادغام ایستگاههای هواشناسی با همکاری اداره کل هواشناسی بر اساس تفاهمنامه مبادله شده در حال انجام است.
معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقهای اردبیل گفت: وضعیت منابع آب سطحی، زیرزمینی، تغییرات دبی رودخانهها و سطح آب زیرزمینی بر اساس برنامه عملیاتی بهصورت روزانه ، ماهانه ، فصلی و سالانه توسط دفتر مطالعات پایه منابع آب ارزیابی و گزارش آنها بهصورت منظم به دفاتر حوضههای آبریز ارس و سفیدرود بزرگ ارسال میشود.
افت کمب و کیفی آب زیر زمینی اردبیل
داور بستام ، مدیر حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب شرکت آب منطقهای اردبیل افت کمی و کیفی آبهای زیرزمینی را یکی از چالشهای اساسی بخش آب در سالهای اخیر ذکر کرد و گفت: بروز خشکسالیهای بیش از یک دهه اخیر، برداشت بیرویه و بیش از مفاد پروانه از آبخوان، توسعه اراضی پایاب چاهها توسط کشاورزان و همچنین کشت محصولات پر آب بر در سطح دشت اردبیل از اصلیترین عوامل چالشهای اساسی بخش آب استان است.
وی افزود: کاهش آبدهی چاهها، چشمهها و قنوات، تغییر محل و کفشکنی چاهها و در نتیجه تحمیل هزینههای گزاف در این خصوص به صاحبان چاهها، افت کیفی منابع آب و شور شدن تدریجی آنها، محدودیت در مصارف کشاورزی و صنعت و آشامیدنی، افزایش سرسام آور هزینههای تامین انرژی مثل برق و سوخت، عوارض منفی ناشی از فرونشست زمین و کاهش ظرفیت حجم مخزن طبیعی از تبعات این پدیده است.
مدیر حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب شرکت آب منطقهای اردبیل ادامه داد: در حال حاضر ذخایر و منابع آبی در سفرههای زیرزمینی دشت اردبیل رو به بحران است و این دشت جزو دشتهای ممنوعه بوده و اگر به همین منوال پیش برود در آینده جزو دشتهای ممنوعه بحرانی شده و شاهد میرایی آبخوان خواهیم بود.
وی کمتوجهی و عدم رعایت مصرف بهینه از سوی بهرهبرداران را از عوامل افت تراز آبهای زیرزمینی ذکر کرد و گفت: مجموع کسری مخزن دشت اردبیل از سال آماری ۱۳۵۰ تاکنون حدود ۸۰۰ میلیون مترمکعب میباشد که معادل ۱۰ برابر حجم پر سد یامچی اردبیل است.
بستام تصریح کرد: برای نجات آبخوان دشت اردبیل و برقراری تعادل بین منابع و مصارف همکاری تمام نهادها، سازمانها، مراکز علمی و دانشگاهی برای بخش مختلف مصرف آب در فرهنگسازی و تعادل بخشی آبخوان در چهارچوب برنامه سازگاری با کمآبی نیاز است.
وی بیان کرد: همچنین راهکارهای علمی و کاربردی برای تثبیت روند افت آبخوان و بهبود وضعیت آب زیرزمینی باید در بخشهای مختلف و مدیریت بهینه مصرف مدنظر قرار بگیرد.
مدیر حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب شرکت آب منطقهای اردبیل خواستار همکاری بهرهبرداران بخشهای مختلف مصرف با بخش آب شد و گفت: لازم است بهرهبرداران بخش کشاورزی با بکارگیری دانش نوین کشاورزی و استفاده از بذرهای با ارقام کم آببر و اجرای روشهای نوین آبیاری در اراضی پایاب برای نجات آبخوان دشت اردبیل همت کنند.
بارشهای اخیر تاثیر چندانی در منابع آب زیرزمینی اردبیل ندارد
مدیر حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب شرکت آب منطقهای اردبیل گفت: بارشهای اخیر با وجود اینکه تمام سطح استان را در برگرفت، ولی تاثیر چندانی در بهبود منابع آب زیرزمینی نخواهد داشت و مردم باید از مصرف بیرویه آب خودداری کنند.
بستام اظهار کرد: بر خلاف تصور عموم که فکر میکنند بارش برف اخیر تمام کاستیهای منابع آب اردبیل را برطرف کرده این بارشها تنها بخشی از کاستی آبهای سطحی را بهبود خواهد بخشد و نباید به دلیل بارشهای فعلی مدیریت منابع آب در بخشهای مختلف را به حال خود رها کرده و از آن غافل شد.
وی اضافه کرد: این بارشها تنها در درازمدت و ماههای آتی موجب عقب افتادن یک دوره آبیاری در بخش کشاورزی خواهد شد و تصور اینکه بارشها وضعیت آبخوان دشت را بهبود کامل خواهد بخشید، درست نیست.
مدیر حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب استان اردبیل ادامه داد: منابع آبی ما هم از لحاظ کمی و هم از لحاظ کیفی در سالیان اخیر دچار افت شده و این موضوع علاوه بر اینکه میزان بهرهوری محصول را پایین آورده بلکه موجب از بین رفتن کیفیت خاک منطقه نیز شده است.
وی با بیان اینکه آبخوان دشت اردبیل با وجود چنین بارشهایی قابل احیا نیست، افزود: این بارشها در ماههای آتی در صورت تبدیل شدن به روانابها در پشت سدها جمع خواهد شد تا در ماههای بهار و تابستان مورد استفاده کشاورزان قرار بگیرد.
مدیر حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب شرکت آب منطقهای اردبیل ادامه داد: در حال حاضر بیش از سه هزار حلقه چاه مجاز در دشت اردبیل وجود دارد که بیش از ۷۵ درصد آنها در بخش کشاورزی فعال است که بیشترین تاثیر را در افت سطح منابع آب زیرزمینی دارند.
