^{_{مهندسی رودخانه}} 

^{_{رودخانه هاي استان اردبيل}}

^{_{به دليل كوهستاني بودن استان اردبيل رودخانه ها و مسيل هاي زيادي در اين استان شكل گرفته است .مجموع  طول رودخانه ها ومسيلها در استان اردبيل بيش از 3400 كيلومتر ميباشد ولي اكثر جوامع مسكوني در حاشيه رودخانه هاي اصلي واقع گرديده اند . طول رودخانه هاي اصلي بالغ بر 1778كيلومتر ميباشد كه نياز به  تهيه نقشه هاي بستر و حريم و اجراي طرح هاي ساماندهي واصلاح مسير دارند.}}

^{_{از كل3400كيلومتر  رودخانه هاي استان،  رودخانه هاي مرزي ارس و بالهارود نيز بطول 196 كيلومتر در مرز استان اردبيل با جمهوري آذر بايجان واقع گرديده است كه در حال حاضر نيازمند مطالعه و اجراي عمليات طرح هاي ساماندهي مي باشند.}}

^{_{انواع رودخانه ها:}}

^{_{مستقيم – شرياني – مارپيچي}}

^{_{پايداري رودخانه ها :}}

^{_{پايدار – پايدار ديناميكي - ناپايدار}}

^{_{رفتار و عكس العمل رودخانه ها :}}

^{_{تخريب عرضي – فرسايش بستر}}

^{_{جابجائي الگوي مارپيچي}}

^{_{ميا ن بري}}

^{_{انحراف مسير}}

^{_{مهمترين علل تشديد خسارات سيل:}}

^{_{1- دخل وتصرف غير مجاز در بستر و حريم رودخانه ومسيلها}}

^{_{2- تخريب منابع طبيعي و پوشش گياهي منطقه}}

^{_{3- احداث سازه‌هاي تقاطعي نظير پل و جاده بر روي آنها بدون توجه به شرايط هيدروليكي و سيلابي رودخانه كه منجر به تنگ شدن مسير عبور جريان و بعضاً حتي انسداد مجرا مي‌گردد.}}

^{_{4 - عدم توجه مناسب به هشدار و پيش‌بيني سيل و اتخاذ تدابير مناسب در مواجهه با آن توسط دستگاه‌هاي ذيربط و مردم.}}

مديريت پيشگيري وكنترل سيلاب

  _{^{محور اول : مديريت سازه اي (مطالعه و اجراي طرحهاي سازه اي مهار سيل)}}

^{_{1 - احداث سد مخزني و سيل بند}}

^{_{2-عمليات آبخيزداري}}

^{_{3- روپر گذاري حدبستر وحريم رودخانه ها ومسيلها ...}}

^{_{4 -   اجراي طرحهاي كوتاه مدت واضطراري  وبازگشايي مسير رودخانه ها ومسيلها}}

^{_{5 – اجراي عمليات ساماندهي رودخانه هاي مرزي .}}

^{_{6- اجراي عمليات ساماندهي رودخانه هاي داخلي .}}

^{_{7 - ايجاد سيستم هشدار سيل درحوضه هاي آبريز دره رود وقزل اوزن وبالهارود}}

^{_{8- صدور مجوز شن و ماسه}}

^{_{محور دوم : مديريت غير سازه اي (مطالعه و اجراي طرحهاي غير سازه اي )}}

^{_{1- تهية‌ نقشه‌هاي پهنه‌بندي سيل و پياده‌سازي حد بستر و حريم رودخانه‌ها به منظور مديريت توسعه سيلاب دشت}}

^{_{2- اعلام عمومي حد بستر و حريم رودخانه ها و مسيل هاي داخلي}}

^{_{3- مطالعه سيستمهاي پيش بيني و هشدار سيل}}

^{_{4-  تشگيل جلسات كارگروه تخصصي سيل و طغيان رود خانه هاي استان}}

^{_{5- برگزاري سمينارها و كارگاههاي آموزشي}} 

^{_{6- اطلاع رساني و تهيه بروشور- عكس-اعلاميه}}

 ^{_{بازگشايي و اصلاح مسير رودخانه ها}}

 ^{_{بدليل ساخت و سازهاي غير مجاز صورت گرفته در بستر و حريم رودخانه ها و تجاوزات صورت گرفته به بستر رودخانه ها و مسيلها سطح مقطع جريان آب در بازه هايي كه مورد دخل و تصرف قرار گرفته اند كاهش يافته و ظرفيت لازم را جهت عبور سيلاب از دست داده است . در هر بازه از يك رودخانه سطح مقطع جريان در كنار ساير مشخصات  هندسي و هيدروليكي بايستي ظرفيت لازم را براي عبور سيلابهاي با دوره بازگشت مورد نظر داشته باشد . در غير اينصورت جريانهاي سيلابي موجب آبگرفتگي مناطق وسيعي از يك دشت سيلابي خواهد شد . وجود هر نوع مانع در مقابل جريان  آب بخصوص ساخت و سازه هاي غير مجاز ويا انباشت مواد زايد و پر نمودن بستر رودخانه توسط زارعين و انجام كشت و زرع و يا درختكاري در آن بصورت يك سد كاذب عمل نموده و موجبات انباشته شدن سيلاب در بالادست را فراهم مياورند. بنابراين جهت اطمينان از ظرفيت عيور جريان در بازه هاي مختلف يك رودخانه بايستي نسبت به برچيدن موانع و ساخت و سازهاي صورت گرفته و لايروبي رودخانه در جاهاي لازم اقدام نمود.}}

^{_{علاوه بر بازگشايي رودخانه ، در بعضي از بازه ها به منظور تسهيل در عبور جريان سيلاب و كاهش تخريب ديواره هاي رودخانه و اراضي حاشيه آن ، اصلاح مسير رودخانه ها يك امر بسيار سودمند ميباشد . مفهوم كلي اصلاح مسير ، شكل بخشيدن به رودخانه است بنحويكه جريان آب در يك مقطع مشخص كنترل شده و در راستاي مارپيچي با پيچهاي معكوس و متوالي  و با انحناء زياد هدايت گردد. و در وضعيت جديد تثبيت شود . بعبارت ديگر اصلاح مسير رودخانه ها شامل تغيير در عرض ، عمق ، شيب ، مقاومت جريان ( فاكتور زبري ) ودر راستاي رودخانه است بطوريكه با حذف پيچ هاي تند ، تعديل انحناء ها و رفع غير يكنواختي مقاطع متوالي ، خطوط جريان به موازات ديواره هاي رودخانه كاناليزه گردد. و در عين حال هندسه هيدروليكي رودخانه ظرفيت انتقال دبي ماكزيمم طرح را نيز داشته باشد.}}

^{_{ساماندهي رودخانه ها و مسيلهاي استان}}

^{_{رودخانه ها در طول تاريخ همواره يكي از منابع طبيعي مهم در تامين نياز و توسعه جامعه بشري بوده اند . تولد فرهنگهاي مختلف و آغاز زندگي مدرن از حاشيه رودخانه موٍيد اين ادعا ست . ساكنين سواحل رودخانه همواره به دنبال استفاده از روشهائي بوده اند كه مخاطرات اين همزيستس با رودخانه را كه عمدتا شامل سيل و طغيان و جابجائي مسير رودخانه ميباشد ، به حداقل برسانند . شايد در يك نگاه كلي بتوان به دو دسته روشهاي سازه اي و روشهاي غير سازه اي ( مديريتي ) كه در سالهاي اخير بيشتر مورد توجه قرار گرفته است ، تقسيم بندي نمود. از ديرباز ساخت و احداث ديواره هاي مهار سيلاب ( گوره يا دايك) عليرغم پاره اي معايب به عنوان يكي از متداول ترين روشهاي سازه اي جهت مهار سيلاب و نيز بعضا ٌ حفظ و تثبيت و يا ساماندهي رودخانه ها مورد مورد استفاده قرارگرفته است. اخيراٌ ايجاد دايك هاي حفاظتي با پوشش سنگريزه اي بعنوان يك روش سودمندي براي حفاظت ديواره هاي بستر رودخانه شناخته شده است زيرا بدليل صلب نبودن سازه انعطاف پذير با تغييرات كف بستر رودخانه  بوده و سازگاري بيشتري با طبيعت دارد.}}

^{_{مطالعات طرحهاي ساماندهي رودخانه ها و مهار سيلاب معمولاٌ در بازه مشخص از يك رودخانه و در مراحل شناخت ، توجيهي و تفصيلي انجام ميشود و در مورد برخي بازه ها با خسارت زياد كه ممكن است مطالعات  مراحل مختلف آن به طول انجامد ، مراحل مزبور در قالب طرح اضطراري و تا تهيه نقشه هاي اجرايي انجام ميشود.}}

^{_{اجراي طرحهاي ساماندهي هرچند نيازمند  هزينه هاي زيادي است  ولي اين هزينه ها از 5تا10درصد خسارات ناشي از سيل در طول عمر سازه ساماندهي تجاوز نمي كند. همچنين اين طرح ها  داراي اهميت حياتي براي ساكنين حاشيه رودخانه ها و مسيلها ميباشد. و اجراي آنها علاوه براحياء اراضي كشاورزي ، جان و مال ساكنين حاشيه را نيز حفاظت مينمايد.}}   

 ^{_{سيل يكي از عوامل اصلي وارد آمدن خسارات جاني و مالي به حاشيه نشينان رودخانه ها و مسيلها ميباشد .در استان اردبيل تمامي شهرها و بيشتر روستاها در حاشيه رودخانه ها و مسيل ها احداث گرديده اند ، بنابراين بايستي نسبت به انجام اقدامات پيشگيرانه در جهت كاهش خطرات سيل اقدام نمود . جهت كاهش خطرات سيل بايستي مناطق سيل خيز استان مطالعه و طرح هاي ساماندهي مناسب به مورد اجرا گذاشته شوند.}}

^{_{متاسفانه تا كنون  از محل اعتبارات  حوادث و سوانح غير مترقبه هيچ مبلغي جهت مطالعه و اجراي طرح هاي ساماندهي رودخانه هاي استان  اختصاص نيافته است  و تمامي مبالغ اختصاص يافته صرف ترميم خرابيهاي بجاي مانده از سيلاب ميگردد . در حاليكه اگر اين مبالغ در جهت مطالعه و اجراي طرح هاي ساماندهي  هزينه گردد خسارات سيل را ميتوان بصوت قابل توجه پائين آورد.}}

رودخانه های داخلی	»
رودخانه های مرزی	»
رودخانه های اعلام عمومی شده	»
آگهی اعلام عمومی	»
نقاط اضطراری و آسیب پذیر استان	»
تصاویر مهندسی رودخانه	»